Skip to main content
Yangiliklar

Маънавият юлдузлари: Яҳё ибн Абу-Мансур (биринчи бўлим)

By 08.05.2020No Comments

Яҳё ибн Абу Мансур Ўрга acp Шарқ астрономияси тарихидан, acoсан, Бағдоднинг аш-Шаммосия минтақасида 828 йили бунёд этилган кўчма расадхонанинг асосчиси, илмий тадқиқотлар ва амалий тажрибаларнинг ташкилотчиси ҳамда «ал-Маъмуннинг текширилган зижи» китобининг муаллифларидан бири сифатида муносиб ўрин олган. У Марв шаҳрида туғилиб ўсган ва Маъмун хизматида бўлган, кейинчалик халифа уни Бағдодга ўзи билан олиб кетган.

Халифа ал-Маъмуннинг топшириғига биноан олиб борилган астрономик тажрибаларнинг натижаси бўлмиш «ал-Маъмуннинг текширилган зижи» асари ўша даврнинг муҳим илмий воқеаси бўлди. Acap кейинги давр астрономлари Ибн Юнус ас-Садафий, Абу Райҳон Беруний ва бошқа олимлар ижодида ўзига xoc ўрин эгаллади. Асарда қадимги юнон олимларининг астрономик тажрибалари қайтадан тек- ширувдан ўтган ҳолда ўз мужассамини топган. Маълумки, ўша давр донишмандларидан Муҳаммад ал-Хоразмий, Яҳё ибн Абу Мансур, Аҳмад ал-Марвазий, Аббос ал-Жавҳарий, Холид ал-Марваррудий, Аҳмад ал-Фарғоний каби олимлар Бағдод яқинидаги расадхонада амалга оширилган тажрибалар ва уларнинг натижаларини қайд этиб бориш, бу қайдларни китоб шаклида жамлаш заҳматини ўз зиммаларига олганлар. Мана шундай қийин ва масъулиятли тажрибаларни бошқариш ва ташкил этиш вазифасини халифа Яҳё ибн Абу Мансурга топширганки, бу ўз навбатида олимнинг Шарқ халқлари астрономиясидаги ёрқин сиймолардан бўлганидан далолат беради. Ҳақиқатан ҳам Яҳё ибн Абу Мансур ал-Маъмун ҳузурида фаолият кўрсатган acтрономларнинг фозили бўлиб, катта обрў ва мавқега эга бўлган. Олим халифа тасарруфига ўтган ва унинг ҳузуридаги астрономия илмида (синаъат ан-нужум ва тасйир ал-кавкаб) етук мутахассисга айланган.

т.ф.н. Б. Абдуҳалимов